خرید و فروش اعضای بدن در ایران: مجاز یا غیر مجاز؟

فروش اعضای بدن در ایران به یک تجارت گسترده و پر رونق تبدیل شده است و در این میان همه عناصر تبدیل شدن این امر به یک بازار، یعنی، خریدار، فروشنده، دلال، بازاریابی، تبلیغات و بخش زیر زمینی به چشم می خورند.
در این بازار بخشهایی از کبد، کلیه، حتی قرنیه چشم و دیگر اجزایی که برداشتن آنها به مرگ افراد منجر نمی شود خرید و فروش می شود.این بازار در چه وضعیتی است؟ علل رونق آن چیست؟ و آیا اصولا خرید و فروش اجزای بدن عقلا، اخلاقا و قانونا مجاز است؟
وضعیت بازار
هزینه پرداخت شده برای یک کلیه از هفت میلیون (شش میلیون پرداختی گیرنده از مجرای انجمن خیریه حمایت از بیماران کلیوی و یک میلیون پرداختی دولت) تا ۱۲۰ میلیون تومان (در توافق‌های صورت گرفته میان دهنده و گیرنده) تخمین زده می شود.
خرید و فروش اعضای بدن در ایران قانونا منع نشده است و حتی در روزنامه‌ها آگهی آن به چشم می خورد. بخش عمده این خرید و فروش بر «کلیه» متمرکز است.
مصطفی قاسمی، رئیس انجمن خیریه حمایت از بیماران کلیوی ایران حدود یک ماه پیش گفت: «در سال ۸۹ تعداد دو هزار و ۲۸۵ پیوند کلیه در کشور انجام شده است که هزار و ۶۹۰ مورد آن از افراد داوطلب و ۵۹۵ پیوند هم از بیماران مرگ مغزی بوده است.» مواردی که به عنوان داوطلب در این آمار آمده، بیشتر از نوع توافق میان خریدار و فروشنده بوده است و نه اهدا بدون چشمداشت مالی.علل رونق
جامعه ایران نیز به عنوان یک جامعه در حال توسعه به عوارض این جوامع، مثل بالا رفتن تعداد بیماران دیابتی، افزایش سرطان و دیگر بیماریها و میزان بالای افراد معتاد دچار شده است. تحولات پزشکی در جامعه ایران نیز پیوند اعضا را قابل دسترس ساخته است.
«در سال ۸۹ تعداد دو هزار و ۲۸۵ پیوند کلیه در کشور انجام شده است که هزار و ۶۹۰ مورد آن از افراد داوطلب و ۵۹۵ پیوند هم از بیماران مرگ مغزی بوده است»
مصطفی قاسمی، رئیس انجمن حمایت از بیماران کلیوی
البته از میزان مخاطرات این گونه عمل‌ها در ایران آماری در دست نیست. با وجود تقاضا برای اعضای بدن و امکان مبادله، طبعا عرضه نیز رونق گرفته است. اما چرا از میان سه نوع مبادله یعنی مبادله داوطلبانه انسان دوستانه (بدون دریافت پول)، پس از مرگ با وصیت، و مبتنی بر خرید و فروش، نوع سوم در ایران رونق بیشتری دارد؟
بر اساس مقایسه ایران با دیگر جوامع می توان دید که در برخی از جوامع غیر ایرانی مبادله مبتنی بر وصیت و داوطلبانه بیش از خرید و فروش رونق دارد. سه دلیل برای کوچکی سهم اعطای داوطلبانه و بدون چشمداشت اعضا در ایران می توان برشمرد:
۱- کسادی فعالیتهای داوطلبانه. خطر مرگ در جراحی مربوط به اهدای کلیه در ایالات متحده یک در ۳۰۰۰ است و بدن فرد اعطا کننده می تواند خود را با یک کلیه انطباق دهد. خطر مرگ ناشی از اعطای عضو در جوامع در حال توسعه نیز به شدت کاهش یافته است. اعطای اعضای بدن بر خلاف صد سال پیش دیگر عملی رنج آور و مخاطره آمیز نیست. از این جهت اعطای داوطلبانه در جوامعی که به این گونه اقدامات داوطلبانه ارج می دهند، رونق یافته است. قوت نهادهای مدنی در کنار فرهنگ عمومی مبتنی بر ارزش فی نفسه حیات انسان (فارغ از جنیسیت، دین، قومیت و گرایش جنسی وی) مقوم این گونه فعالیت‌ها و اقدامات داوطلبانه هستند. متاسفانه در ایران هر دو در شرایط مناسبی به سر نمی برند: جامعه مدنی زیر فشار دولت و نهادهای امنیتی و شبه نظامی است و منافع و عواید، تا حد زیادی جای ارزش‌های انساندوستانه را در میان اقشار مختلف اشغال کرده‌اند.
۲- کم توجهی فرهنگ دینی به اهمیت حیات و حفظ جان دیگران. این موضوع تقریبا در خطبه‌ها و مواعظ روحانیون شیعه غایب است. مقایسه آمار وصیت و اقدام داوطلبانه برای اعطای اعضای بدن در صورت تصادف یا مرگ مغزی در ایران و ایالات متحده نشان می دهد که در ایالات متحده از ۳۴۰۰۰ نفر در لیست انتظار دریافت «کلیه» در سال ۲۰۱۰، حدود ۱۷۰۰۰ نفر موفق به دریافت آن شدند (فروش کلیه در ایالات متحده از سال ۱۹۸۴ غیر قانونی است) در حالی که در ایران اکثر موارد مبادله مبتنی بر خرید و فروش هستند.- کوچک تر شدن شبکه پشتیبانی و همیاری. غیر از دولت و نهادهای مدنی، خانواده‌ها هم می توانند از افراد آسیب پذیر در چنین مواردی حمایت کنند. به واسطه تغییر در ساختار نهاد خانواده وهسته‌ای شدن آن در ایران، پشتیبانی‌ و همیاری‌های خانوادگی از سوی پسرعموها، پسرخاله‌ها و افرادی در رده‌های چندم خانوادگی، به خصوص در جوامع شهری به شدت کاهش یافته است. همچنین به علت سست شدن پیوند‌های اجتماعی در ایران که برخی اصولا از آن به عنوان «فرو پاشی ساختار اجتماعی» یا «زوال اخلاقی» یاد می کنند، کمک رسانی خیر خواهانه کاهش چشمگیر یافته است.

در مورد جنبه‌های اخلاقی و قانونی خرید و فروش اعضای بدن نظرات متفاوتی وجود دارد
در فقدان اهدای داوطلبانه، فقر و بیکاری و فشار اجتماعی مبتنی بر انتظارات (مثلا تهیه جهاز برای دختران) همراه با فقدان چترهای اجتماعی، به فروش اعضای بدن، گاه با هدف پرداخت قسط بانک یا قرض‌های گرفته شده از آشنایان یا نزولخواران دامن زده است. افراد مستاصل و آبرودار گاه چاره‌ای جز فروش اجزای بدن خود نمی یابند.
مجاز یا غیر مجاز؟
طرفداران مجاز بودن خرید و فروش اعضای بدن می گویند:
۱) نجات جان آدمی چه غنی و چه فقیر در اولویت بالاتری نسبت به اخلاقی و غیر اخلاقی تصور کردن فروش اعضای بدن قرار دارد. نجات جان ربطی به ثروت و فقر ندارد و از هر نوع آن حتی نجات جان یک نفر باید استقبال کرد.
۲) ممنوعیت باعث شکل گیری بازار سیاه و دلالی می شود که در این بازار اهدا با روش‌های کمتر ایمن و با محافظت کمتری از حقوق اهدا کننده صورت می گیرد.
۳) ممنوعیت بیشتر دست فقرا را در این زمینه می بندد تا دست اغنیا را، چون اغنیا امکان انتقال به نقاط دیگر با لیستهای انتظار کوتاه تر را دارند و حتی می توانند به طور غیر قانونی هزینه های بالایی را بپردازند در حالی که فقرا در بازاری با عرضه بیشتر امکان بیشتری برای یافتن اهداکننده خواهند داشت.
طرفداران مجاز کردن خرید و فروش برای پرهیز از آلوده شدن این بازار به پول اغنیا این پیشنهاد را نیز مطرح کرده اند که نهادی بی طرف و در خدمت مردم مثل نهادهای مدنی یا دولت کار خرید عضو را انجام دهد و نه نیازمندان به اعضا یا دلالان. اصولا دریافت کننده و اهدا کننده می توانند برای یکدیگر ناشناس بمانند. همچنین هزینه خرید کلیه برای دولت بسیار کمتر از هزینه دیالیزی است که از طریق بیمه برای افراد پرداخت می شود.
از طرف دیگر، طرفداران غیر مجاز بودن، استدلال‌های زیر را عرضه کرده‌اند:
۱) اغنیا می توانند با پول، فقرا را به اهدای اعضای بدنشان ترغیب کنند.
۲) اجزای بدن انسان نباید به کالایی که قابل خرید و فروش است تبدیل شود؛ این امر هم اخلاقا مورد قبول نیست و هم با کرامت و عزت انسانی در تضاد است.
۳) صرف نامقبول بودن بازار سیاه یک کالا لزوما جواز آزاد کردن مبادله آن را صادر نمی کند. مواد مخدر و اسلحه نیز بازار سیاه دارند، اما نمی توان بدون توجه به مخاطرات و تحت شرایطی خاص حکم به جواز خرید و فروش آنها داد.
۴) دخالت دولت و نهادهای مدنی با تزریق پول به این بازار باعث خودداری افراد نزدیک و دوستان از اهدای عضو شده است.

Advertisements

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s